Baketbol Nasıl Oynanır ve Kuralları Nelerdir ?
Eklenti 5072

Oyun, 10'ar dakikalık dört periyottan oluşur. Beraberlik durumunda uzatma periyodu oynanır. Her takım ilk üç periyotta ve uzatma periyodunda 2'şer dakikalık bir, dördüncü periyotta iki mola hakkına sahiptir. İkinci ile üçüncü periyot arasında 15 dakikalık devre arası verilir.

Hücum eden takım, kendi sahasını 8 saniye içinde terk etmek, 24 saniye içinde de hücumunu tamamlamak zorundadır, aksi halde top kullanma hakkı rakip takıma geçer.

Oyuncu topla birlikte, top sürme (dribbling), pas atma (passing), şut atma (shooting) aktivitelerini yapma şansına sahiptir. Bir oyuncu top sürerken, topu eline alarak durdurursa, tekrar top sürme şansına sahip değildir; topu istediği yöne ve kişiye pas ya da şut atmak zorundadır.
Her takım 5 kişiden oluşur ve takımların sınırsız oyuncu değişikliği hakkı vardır. Eğer faul hakkını doldurmamışsa, her çıkan oyuncu tekrar oyuna dahil olabilir. Bir takımdaki beş oyuncudan biri ortada (post), ikisi savunma (guard) ve ikiside hücum (forward) oyuncusudur.

Oyunu bir baş hakem ve yardımcı hakem olarak iki hakem yönetir.

Her oyuncu beş faulle oyun dışında kalır, tekrar o maç için oyuna dahil olamaz. Her oyuncunun bireysel olarak yaptığı faul sayısının toplamı, takım faullerini de belirler.

Toplamda dört takım faulüne ulaşan takımın daha sonra yaptığı her faul, karşı takıma serbest atış kullanma hakkı kazandırır.

Hakem tarafından durdurulmadıkça, top potadan veya çemberden dönerse oyun devam eder. Ayrıca, oyuncu sahayı belirleyen çizgilerin dışına temas etmedikçe, top oyun çizgilerinin dışına değmeden havadan saha çizgisinin dışına çıksa dahi, oyuncu topu içeri çevirebilirse de oyun devam eder.

Her sayı atışından sonra veya hakemin düdüğü çalmasının ardından, oyun ve oyun zamanı durur. Sayı yiyen takımın pota gerisindeki çizgi arkasından topu oyuna sokması ile hem zaman hem de oyun tekrar başlar. Oyun içindeki diğer durumlara göre, hakemin gösterdiği yerlerden, top oyuna sokulur.

Üç sayı çizgisi içinden yapılan her başarılı atış iki sayı, üç sayı çizgisi gerisinden yapılan her başarılı atış üç sayı olarak değerlendirilir. Faullerden veya kural ihlallerinden dolayı kazanılan başarılı serbest atışlar bir sayı olarak değerlendirilir.


Oyuncular iki durumda cezalandırılır:

1- Bireysel kural ihlalleri

2- Faul yapılan durumlar. Kural ihlali veya hatası (hatalı yürüme, topun çizgi dışına çıkması, hücum oyuncusunun üç saniyeden fazla post içinde durması v.b) top kullanma hakkını karşı takıma verir. Yapılan bireysel fauller ( itme, çekme, vurma, tutma v.b) ise oyuncunun faul cezası almasını sağladığı gibi faulün yapıldığı yer göz önünde bulundurularak, rakip topu yandan oyuna sokar, ya da serbest atış yapma hakkı kazanır.

Serbest atış hakkı adedi, faulun yapıldığı zaman, yer ve çeşidine göre değişir. Şut atışı sırasında faul yapılmış ve atış sayı olmamışsa, atışı yapan takıma iki serbest atış hakkı verilir. Eğer atış sayı olmuşsa, bir serbest atış hakkı verilir. Bir takım, bir devredeki "takım faul" sınırını geçmiş ve atış sahası dışında faul yapmışsa, o zaman bire-bir denen serbest atış hakkını kullanır. Bu atışta kural, ilk atış sayı olursa, ikinci atış yapma hakkı kazanmaktır. Bire-bir'de ilk atışı kaçıran ikinci atışı yapamaz, top potadan oyun alanına dönerse, oyun devam eder. Teknik faullerde (oyunu geciktirme, sportmenlik dışı davranışlar, hakeme itiraz, izinsiz oyuna girme v.b) iki serbest atış hakkı verilir.

Boyutlar :

Alanın boyutları değişiklik göstermekle birlikte, ideal boyutlar 26 m x 14 m’dir. Oyun alanı bir orta çizgiyle ikiye ayrılır. Bu çizginin tam ortasında, orta yuvarlak denen bir daire çizilidir. Basketbol alanının karşılıklı olarak kısa kenar çizgilerinde birer pota bulunur. Pota, kenar çizgisinden 1,2 metre içeridedir ve 1,8 m x 1,2 m boyutlarında bir sac levhadır. Pota üzerinde, yerden 3,05 metre yükseklikte bir sepet vardır. Sepet, 45 cm çapında demir bir çember ile buna asılı, alt kısmı açık, beyaz bir fileden oluşur. Basketbol elle oynanır ve atılan top yukarıdan çembere girip fileden geçerek aşağıya düşünce sayı olur. Basketbol topunun çevresi yaklaşık 75-78 cm, ağırlığı 600-650 gram kadardır.

İLK BASKETBOL OYUN KURALLARI

1. Tek veya iki el kullanılarak, top istenilen yöne fırlatılabilir.
2. Top, tek veya iki elle, yumruk atmamak kaydıyla, istenilen istikamete doğru iteklenebilir, tokatlanabilir.
3. Oyuncu topla birlikte koşamaz. Eleman topu, mutlaka yakaladığı noktadan savurmalıdır. Topu tutma anında tatminkar bir süratte koşan oyuncuya, sabit kalma konusunda azıcık iltimas geçilebilir.
4. Top, avuç içinde veya ellerin arasında tutulmalıdır. Topu kavramak için kollar veya gövde kullanılamaz.
5. Rakibi tutmak, itmek veya çelme takmak, omuz atmak, kasıtlı çarpmak kesinlikle yasaktır. Bu kuralın ihlali durumunda, eylemi yapan hoyrat oyuncuya faul verilir. Sporcu aynı maçta ikinci kez faul yaparsa, yeni sayı atılana kadar oyundan diskalifiye edilir. Eğer suç kasıtlı işlenmişse, eleman kırmızı kart muamelesi görerek, oyundan atılır ve oyuncu değişikliğine izin verilmez.
6. Topa yumruk çakıldığı anda oyuncu faul yapmış sayılır ve cezasını çeker.
7. Aynı takım arka arkaya üç kez faul yaparsa fena olur ve rakip tarafın hanesine bir sayı yazılır.
8. Sayı yapabilmek için topun kaktırılarak veya fırlatılarak sepetin içine atılması ve orada kalması gereklidir. Savunma yapan oyuncuların sepete temas etmeleri veya kımıldatmaları yasaktır. Eğer top sepetin kenarında, köşesinde seğirtirken savunma elemanı küfeyi sarsarsa, karşı taraf sayı kazanır.
9. Top oyun alanı dışına kaçtığında, ona dokunan ilk oyuncu tarafından tekrar oyuna sokulur. Tartışmalı pozisyonlarda ise hakem devreye girerek, topu sahaya şahsen gönderir. Top, oyuna beş saniye içinde sokulmalıdır. Bu süre aşıldığı takdirde, top rakip takıma geçer. Topu oyuna gecikmeli sokmayı adet edinmiş muzır oyuncular, hakem tarafından faul verilerek cezalandırılır.
10. Başhakemin görevi, oyuncuların hareketlerini yargılayarak faulleri tutmak ve ardı sıra üç faul yapan takımı yardımcı hakeme gammazlamaktır. Ayrıca beşinci madde uyarınca sporcuları diskalifiye etme yetkisine de sahiptir.
11. Yardımcı hakem ise topu izler, oyun sahası içinde topla ilgili eylemler üzerine ahkam keser ve zamanı tutar. Takımların attıkları sayıların geçerliliğine karar vererek bunları çetelesine kaydeder.
12. On beşer dakikalık iki periyottan oluşan mücadelede, beş dakikalık devre arası verilir.
13. İkici periyot sonunda sayıca üstün bulunan taraf, maçın galibi olarak ilan edilir.
İlk karşılaşmanın yapıldığı tarihi günde oyuncuların üzerlerinde gri pantolonlar, kısa kollu mintanlar ve ayaklarında birer çift spor pabucu varmış. Her takım dokuz oyuncudan mütevellitmiş ve bir kaleci, iki defans, üç orta saha oyuncusu ile üç hücum elemanı düzeninde sahaya yayılıyorlarmış.
Sepetlerin tabanları delik olmadığı için her sayının ardından top toplayıcılar pota yanında konuşlanmış merdivene tırmanıp, meşin yuvarlağı hakemlere teslim ediyorlarmış

TURNİKE ÖĞRETİM YÖNTEMİNİN AŞAMALARI

Basketbol oyununun en önemli fundamentallerinden biri olan turnike atışlarının doğru öğretilmesinde yukarıdaki temel öğretim ilkeleri çerçevesinde kolay ir öğretim süreci yaşanması için aşağıdaki kademeli öğretim metodunu kullanıyoruz

1- Topsuz hayali topla turnike:
Bu ilk aşamada gerçek topu işin içine sokmadan, dikkati dağıtmadan çocuklar hayali bir topla turnike atarlar. Topla yapılan çalışmalarda çocuklar başlangıç aşamasında olacakları için topun ağırlığı, topu yere vurma isteği, topla ayakların koordinasyonunda meydana gelecek dağınıklıklar nedeniyle hareketin öğretiminde top kullanılması uygun görülmemektedir.
Bu aşamada çocuklar antrenörlerin gözetiminde potanın önünde dururlar ve sağ-sol (sol-sağ) adımla hayali topu potaya atarlar. Adımlama çalışmasının daha kolay yapılabilmesi için çocukların turnike adımlarını basacakları yerlere salon zemini üzerine adım şeklinde yapıştırmalar ya da bantlar yapıştırarak işaret koymak, sağ adıma bir renk sol adıma başka bir renk kuka koyarak çocukların adımlarını basacakları yerleri işaretlemek kolaylık sağlayacaktır.

2 – Topla Durarak turnike:
İkinci aşamada işin içine top dahil olur. Çocuklar potanın karşısında turnike atacakları yerde ellerinde topla dururlar ve antrenörün işareti ile topu yere vurmadan zeminde önceden işaretlenen yerlere adımlarını basarak turnikeye girer ve mutlaka potalı olarak atışlarını yaparlar.

Burada antrenörlerin dikkat edeceği noktalar;
a- Oyuncular potaya uygun bir uzaklıkta ve uygun bir açıda yerleştirilerek çalışma başlamalıdır.
b- Topun ele düzgün yerleştirilmesi yani eğer sağ turnike atılacaksa sağ elin, sol turnike atılacaksa sol elin topun altına avuç içleri topa değmeyecek şekilde yerleştirilmesi diğer elinde yanda dengeyi sağlayıp kaldırmaya yardım edecek şekilde topun yanına yerleştirilmesine dikkat edilmelidir.
c- Top çembere atılırken sağ turnikede sağ, sol turnikede sol dizin karna çekilmesi için sürekli vurgulama yapılmalıdır.
d- Atışlarda mutlaka çarpma levhasının kullanılması sağlanmalıdır yani oyunculara topu “kareye” atmaları, böyle yaparlarsa daha atışlarının daha isabetli olacağı, o karenin amacının da hizalamayı sağlamak ve oyuncuların daha isabetli atış yapmalarını sağlamak olduğu anlatılmalıdır.
e- Topun potaya alttan (under hand) değil yukarıdan atılması gerektiği bu atışta ilerledikçe ve atışlarını geliştirdikçe diğer atışı da yapabilecekleri anatılmalıdır.
f- Olabildiğince sıçrayarak bacaklardan kuvvet almaya ve çembere yaklaşmaya gayret edilmesi gerektiği ve atarken dizlerin karına çekilmesi gerektiği vurgulanmalıdır.
g- Çok sabırlı ve anlayışlı olarak hareketler tekrar tekrar yapılmalıdır

3 – Topu Bir Defa Yere Vurarak Turnike:
Önceki aşamalarda adım alışkanlığı ve topu kavrayarak doğru şekilde potaya atmayı öğrenen minikler bu aşamada artık işin içine top sürmeyi de katarak çalışmayı biraz daha geliştirirler. Potadan doğru adım uzaklığında ve açısında durarak topu bir kez yere vurarak turnikeye girerler.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta topun hangi taraftan turnikeye girilecekse o tarafta vücuda yakın tutulması ve eğer sağ turnike atılacaksa sağ elle sağ öne, sol turnike atılacaksa sol elle sol öne doğru bir defa vurularak bir önceki aşamada olduğu gibi doğru adım üzerine düşerek daha sonra da ikinci adım atılarak turnikenin yapılmasıdır. Adımlama ve topu yere vurma çalışmaları önce yavaş yürüyüş hızında daha sonra daha hızlı olarak yapılır.

Antrenörlerin dikkat edecekleri noktalar:
a- Oyuncular potaya uygun açıda ve uygun uzaklıkta yerleştirilerek başlamalıdırlar
b- Oyuncuların harekete başlamadan önce doğru duruşta olmalarına dikkat edilmelidir. Yani oyuncular harekete başlamadan önce dizleri bükük ve iki elleri topun üzerinde ve eğer sağ turnike atacaklarsa sağ elleri, sol turnike atacaklarsa sol elleri topun altına yerleşmiş bir şekilde üçlü tehdit pozisyonunda olmalıdırlar.
c- Oyuncuların topu sağ turnike atacaklarsa sağ elle, sol elle atacaklarsa sol elle topu yere vurmaları için topu vücutlarının sağ veya sol tarafında tutmalarına dikkat edilmelidir.
d- Topu yere vurduktan sonra tekrar yerden geri alırken oyuncuların ellerini topun altına yerleştirecek şekilde kavramalarına yani doğru catching’i yapmalarına dikkat edilmelidir.
e- Adımlama sırasında ayaklarını karıştırmamaları için ilk adımı normalden daha uzun atmalarını istemek gerekir böylece adımlarını şaşırmaları önlenmiş olur.
f- Adımlama sırasında hep şu vurgulanmalıdır; “önce uzun adım at sonra topu tut” Böylece yanlış adım atılarak adımlarının karışması önlenmiş olur.
g- Top çembere atılırken top büyük oyuncuların yaptığı gibi alttan (under-hand) değil şut atar gibi topun altına yerleştirilerek atılmalıdır
h- Top çembere atılırken sağ yada sol dizin yukarı çekilmesine dikkat edilmelidir. “Sağ, sol at!” yada “sol, sağ at!” gibi bir tekerleme çocukların kolay öğrenmesinde faydalı olur.
i- Bütün çalışmalarda olduğu gibi bu aşamada da yavaştan hızlıya-yürüyüşten koşmaya doğru bir hızlandırma sırası uygulanmalıdır.


4 – Koşup Antrenörün Elinden Alarak Turnike:
Adım çalışmalarını yaparak alışkanlık kazanan küçükler doğru açıdan potaya doğru koşarak antrenörün elinde tutarak uzattığı topu alır ve turnike atarlar.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta çocukların koşup topu aldıktan sağ turnike atacaklarsa sağ, sol turnike atacaklarsa sol adımlarının üzerine düşüp sonra ikinci adımlarını atarak turnike atışını tamamlamalarıdır.

Antrenörlerin dikkat edecekleri noktalar:
a- Antrenörler potaya uygun açıda ve uzaklıkta yerleşmelidirler. Çok yakın yada uzakta topu vermek çocukların adımlarını karıştırmalarına neden olur.
b- Topu oyunculara doğru uzatırken onların yaş ve boylarına uygun bir yükseklikte yani rahat top alabilecekleri bir şekilde topu uzatmalıdırlar.
c- Oyuncuların topu alırken önce uzun bir adım atmaları istenmelidir.
d- Bütün çalışmalarda olduğu gibi oyuncuların önce yavaş sonra daha hızlı koşarak top almalarını istemelidir.



5 – Top Sürerek Turnike:
Bu aşamada artık minik sporcular önceki aşamaları geçerek hem adımlama hem de topu potaya doğru şekilde atış alışkanlığı kazandıkları için normal turnike atmaya hazır olacaklardır. Küçük basketbolcular artık tam bir turnike atışı yapmak üzere saha yerleştirilirler.
Yaklaşık alarak 3 sayı çizgisinin gerisinde ve ellerinde birer top olarak sıraya geçerler. Önce yavaş tempoda doğru yapıldıkça gittikçe hızlanarak top sürerler ve adımlayarak turnikeyi tamamlarlar.

Bu aşamada dikkat edilmesi gereken noktalar
a- Oyuncular potaya doğru açıda gelecekleri şekilde sahaya yerleştirilmelidir.
b- Çocuklar top sürerken yere bakmamalı gözleri potada olmalıdır.
c- Topu sağ turnikeye girilecekse sağ elle, sol turnikeye girilecekse sol elle top sürmeleri gerektiği yoksa adımlarının karışacağı vurgulanmalıdır (özellikle sol turnike öğretilirken).
d- Top dribling yapıldıktan sonra tutulup çembere atılıncaya kadar vücudun bir yanında yani sağ turnikede sağ, sol turnikede sol yanında olmalısına dikkat edilmelidir top sağa sola sallanarak turnike atılamamalı top hep vücudun bir tarafında tutulmalıdır.
e- Top sürme sırasında çocukların dikkatleri hareketin bütününü hatasız yapmaya yöneleceği için adımlarda karışma yani yanlış adımla turnikeye başlamalar olabilir (özellikle sol turnike sırasında). Bunun önüne geçebilmek için uzun adımlarla ve yavaş olarak adımlamaya başlamak işleri kolaylaştırabilir.
f- Top sürerek turnike iyice öğrenilinceye kadar atışların under-hand yapılmaması istenmelidir.

6 – Pas Alarak Turnike:
Bu artık tam bir basketbolcu formasyonunda atılan turnikedir. Top sürerek de çok rahat ve doğru bir şekilde turnike atan minikler önce antrenörlerinden (güzel pas alıp kolay atmaları için) daha sonra da kendi arkadaşlarından pas alarak turnike atışı yaparlar.

Bu aşamada şu noktalara dikkat etmek gerekir;
a- Minikler koşarak çembere yaklaşırken pas alacakları yere bakarak koşmalıdır.
b- Koşarken eller top alamaya hazır şekilde avuç içleri topu gösterecek şekilde hazır olmalıdır.
c- Topu alırken doğru adımları üzerlerine düşerek adımlamaya başlamalılar.
Yani sağ turnikede sağ, sol turnikede uzun sol adım atılarak adımın üzerine düşülmelidir.
d- Topu aldıktan sonra çembere olan uzaklıklarına göre adım uzunluklarını ayarlamalı, eğer çembere uzakta topu yakalamışlarsa uzun adımlarla yakında yakalarlarsa kısa adımlarla potaya yaklaşmalıdırlar.
d- Koşarak topu alıp çembere atacakları için vücut dengelerini kaybetmemeleri yani dağılmadan atışlarını tamamlamaları gerekir.

7- Değişik Turnikeler:
Daha çok üst düzey oyuncuları ilgilendirmekle birlikte, oyuncular sağ ve sol turnikeyi mükemmel olarak atmaya başladıktan sonra onlara maçlarda yada antrenmanlarda ihtiyaç olduğunda, adam geçmek ve sayı yapmak için kullanacakları diğer turnikeleri de öğretmek gerekir. Daha için başında bu tür turnikelerin varyete ve hava atmak için değil sadece gerektiği zamanlar kullanılması gereken hücum hareketleri olduğu anlatılmalıdır.
Oyunculara hem sağ hem de sol elle çalıştırılması gereken diğer uzmanlık turnikeleri şunladır;
- Ters turnike
- Tek adım turnike
- Paytak turnike
- Belden çevirerek turnike
- Uzun adım turnike
- Spin lay-up
- Yukarıdan turnike (flodder lay-up)